Mission accomplished

Egina. Done. Bukatu dut Renon egin beharrekoa. Azaroaren 24an egin nuen defentsa. Tesiaren izenburua: The End of ETA (2007-2011): Narratives from the Media and from the Actors. Zuzendariak: Joseba Zulaika eta Txema Ramirez de la Piscina. Bulegoa husten (eta uzten) ari naiz oraintxe bertan. Sei egun barru, abenduaren 16an, Zarauzko malekoian izango naiz atzera, ‘Ph.D. in Basque Studies’ titulua besapean dudala.

Lan pixka bat gelditzen zait oraindik, ordea. Batetik, tesirako bildutako materialarekin euskarazko kronika liburua idazteko asmoa dut. Loiolako Hegien jarraipena edo. Hasita nago, baina hasita bakarrik. Bestetik, tesia (ingelesez idatzia) liburu bihurtu nahi nuke; lan handi samarra egin behar dut oraindik neronek, eta lan handia geldituko zaio, ondoren, editore-zuzentzaileari.

Eta, bitartean, non edo non lanposturen bat ere beharko dut. Estudiante izateari uzteko garaia iritsi zaidala uste dut. 

Bye bai

Hauxe da Renora hegan etortzen den bisitariak ikusten duen lehen irudia, eta badoanak ikusten duen azkena. Enbarkerako ateen pare-parean dago txanponjale mordoxka aukeran, nora etorri zaren garbi izan dezazun. Gero, kasinoetara joan beharrik gabe, bazter guztietan ikusiko dituzu, baita tabernetako barrari itsatsita ere. Ohitu egiten zara, eta azkenean ez dituzu ikusi ere egiten. Bost makina hauen parean nago oraintxe, C5 atearen aurrean, San Franciscora eramango gaituen United Airlinesen hegazkintxoa prestatzen ari diren bitartean.

Dear beer

Akabo Renoko azkenaurreko egonaldia. Bihar-etzi, Renotik San Franciscora, San Franciscotik Frankfurtera, Frankfurtetik Bilbora, Bilbotik Zarautza. Bi hilabete eskas barru hemen naiz berriro, baina, bitartean, etxeko goxotasunarekin gozatzea dagokit. Zer botako dudan faltan? Eguraldi lehor eta eguzkitsua, fijo. Eta garagardoa. A ze kalitatea eta barietatea. Nire faboritoak, IPAk eta gorri batzuk. Urtarriletik hona etxean edandakoen muestra da argazkikoa. Niri ez atera kaña edo zuritorik bi hilabete hauetan, Jainkoaren izenean. Kriantza, please.   

Egun folklorikoa Genoan

Egun folklorikoa izan genuen larunbatean, Genoa herrixkan. Pixka bat Zarauzko euskal jaian bezala sentitu nintzen, jendea cowboy eta cowgirl jantzi dotoreekin ikusita, country musika giroan. Duela hilabete batzuk Elkon bizitako Cowboy Poetry Gathering-aren tankerako festa, baina formato txikian: Oestearen historiari buruzko emanaldi eta hitzaldiak, cowboy poeten errezitaldiak, eta country musika. Nobedadea, natiboen kultur ondareak ere izan zuela bere tokitxoa, oso bazterrekoa izan arren.  

Doug tranperoa

Atzo ere far baina very far westean izan ginen. Bill Douglassek bere arrantxora eraman gintuen, Smoke Creek-era. Bost orduko joan-etorria kotxean, eta bost orduko ibilbidea todoterrenoan arrantxoko lurretan, harri koskor bolkanikoz jositako bideetan (?) barrena, safaria bailitzan. Asto silbestreak. Mustang zaldiak. Antilopeak. Oreinak. Pelikanoak. Bi suge. Eta koiote bat. Hala ere, eguneko espezimen bereziena bi hankekoa izan zen. Doug tranperoa. Herenegun mountain lion batek, puma batek, Espil euskal-amerikarren artaldeari eraso zion. Haren atzetik zebilen Doug, tamaina guztietako zepoz betetako kamionetan. Arra dela, eta handia, horixe besterik ez zekien. Tranpero profesionala da, administrazio federalak kontratatua. 1980ko hamarkadatik dabil puma eta koioteen peskizan. Bizitza osoan 50 bat mountain lion harrapatu omen ditu. Oraingo honi arrastoa jarraitzea zaila nonbait, eta aztoratuta zebilen Doug. "Hain nauka amorrotatuta, azkenean hiltzen badut pozik berpiztuko nukeela, berriro akabatu ahal izateko." Argazkian, mountain lion honen tamainakoak harrapatzeko erabili ohi duen zepoa erakusten Bill, Miren, eta Josebari.

Hartzak bertatik bertara

Hartzak azkenean! Bertatik bertara! Well, argazkia ez dut nik atera. All right, hartzak ez dituk nik neuk ikusi. Baina Marijo eta Felix lagun bizkaitarrek ikusi eta fotografiatu dituzte aste honetan Sequoia Parken. Taldekide bakarrak gailurra egitea nahikoa izaten da Himalaiako espedizioetan.

Tabernarik zaharrena

Nevadako tabernarik zaharrena omen denean hartu genuen atzo amber ale bana Patxik eta biok, Carson bailararen inguruetan lau orduko ibilaldia egin ondoren. Urre sukarraren beroan sortu zuten herria, Genoa, 1851n. Diotenez, Nevadako herririk zaharrena; alegia, zuriek orain Nevada denaren mugen barruan ezarritako lehen kokagunea. Handik bi urtera, bazuten taberna. Handik hamalau urtera, kanposantua. Eta denda/taberna hura, orduan Livingstone's Exchange, Genoa Bar da orain. Aspaldian berritu gabea, zahar ukitu benetakoa du. Turistentzako amuak gorabehera (Jesse Jamesen afixa zaharrak eta abar), badu xarma txokoak.  

Rodeo giroa

(Arrantxoari buruzkoa azkena)

Aitona Montero eta amona Bidart, sustrai nafarrak dituzte monterotarrek. Euskal jatorria baino, ordea, Oesteko sustraiak ageri dira, nabarmen, txoko guztietan. Rodeoa dute kirol erregea. Anai-arreba guztiak aritu ziren gaztetan rodeo lehiaketatan, eta halaxe dabiltza orain horretarako adina dute iloba guztiak. Zaldi gainean ibiltzeko tresnak, eta rodeotako sariak, ikurrak eta argazkiak dituzte bazter guztietan. Sari preziatuenak, larruzko zelak (eserlekua, alegia). Nongo unibertsitatera joan aukeratzean, rodeoetarako azpiegitura eta taldea izatea faktore erabakigarria da. Rodeo eremua dute noski arrantxoan. Jillian (argazkian) eta Savannah aritu ziren entrenatzen astelehenean, Glynn osaba/aitaren gidaritzapean.        

Txertatu, irendu, markatu

Lanean jarri gintuzten arrantxoan astelehen goizean. Leonard eta Dan anaia monterotarrak zaldi gainean lakiorekin txekor-txahalen arrantzan; Sergio edo Luis langile mexikarrak abere lakioz harrapatuak lurrean menderatzen, Glynn beste anaia monterotarrarekin batera; Glynn, gainera, guraizeekin belarrietan marka egiten; Rene eta Iker/Imanol (txandaka) animalia bakoitzari txertoa ezartzen, pistola moduko banarekin; Suzzy monterotarren ama txekorrak irentzen; eta Sergio edo Luis burdin goriarekin marka egiten: M (Montero) eta B (Bidart). Dena bukatuta, zaldi gainean beste eremu hesitu batera bideratu genituen txekor eta txahal markatu berriak. Tesia ez dakit bukatuko dudan, baina cowboy karneta ateratzeko bidean naiz.

Monterotarren arrantxoan

Dan lagunaren familiaren arrantxoan izan gara asteburu pasa, Nevada iparraldean, Black Rock basamortuaren ertzean. Hori bai dagoela in the middle of nowhere. Gertuen daukan herria, Denio, 90 kilometrora dago. Baina ez du ez supermerkaturik ez gasolindegirik. Wikipediaren arabera, 47 biztanle. Supermerkatu eta guztiko lehenengo herria, Winnemucca, 150 kilometrora dago. Arrantxoaren lurrek 150.000 acre hartzen dituzte. Hori zenbat den? Atera kontuak: Gipuzkoa osoan Monterotarren hiru arrantxo baino ez lirateke kabituko. Ranchero artean lanean bezala aritzeko pribilegioa izan dugu larunbatetik astelehenera. Igandean buckarooing aritu ginen; alegia, berrogei bat txekor eta bigantxa eremu batetik bestera bideratu genituen, zaldi gainean oihuka. Zaldi biziena eman zidaten niri noski, menperatzen zailena. Horregatik noa azkena argazki honetan.

Elurra urtzen

Basamortua eta harri kozkorrak besterik ez dizkizuet erakutsi orain arte, baina bestelako koloreak ere baditugu hemen. Argazki hau duela hilabete pare batekoa da, Tahoe lakua inguratzen duten gailurretako baten maldetan (Mount Rose), Renotik ordubetera kotxez. Ez zegoen goraino igotzerik. Dagoeneko urtua izango da elurra malda horietan, baina Tahoe inguruko gailurrak guztiz elurtuta daude oraindik, oro har negu lehorra izan den arren. Aurtengoan ez naiz eskiatzera joan, baina snowshoeing zer den ikasi dut.

Ur termalak eta hartzak

Hot spring ugari ditugu aukeran inguruan. Ur termalak, alegia. Joan den igandeko mendi bueltaren ondoren, Markleevilleko hot springetan bukatu genuen. Gustora asko, argazkian ikus dezakezuenez, nahiz eta ur frexkoxeagoa eskertuko genukeen, egin zuen eguraldiarekin. Hain zuzen ere Hot Springs Creek izeneko errekan gora ibili ginen, basoan barrena eta ur jauzi artean, oraingoan ere hartza noiz ikusiko. Dan winnemucarrak inguru hauetan ikusi zuen hartza behin, bizitza osoan basoan ikusi duen bakarra, hain zuzen. Adi ibili ginen bide osoan, baina betikoa: hartzak ikusi gintuen, baina guk bera ez.

 
Argazkian, ezkerretik eskuinera, Patxi, Amaia, Marijo eta Markleevilleko guarda forestala. Argazkilaria, Dan.

Cowboyak eta federalak

Asteburu honetan gertatu da. Federalek (the feds) Nevada hegoaldeko ranchero baten laurehun behi konfiskatu dituzte, hesitu, honek lur federalen erabileragatik dagozkion zergak ordaintzeri uko egin diolako azken 20 urtean. Dozenaka cowboy armatu Cliven Bunny rancheroari laguntzera etorri dira. Batzuk zaldi gainean besteak oinez, federalei aurre egin diete. Hanka egiteko, cowboy armatuek ("we the people") ez dutela atzera egingo. Administrazio federalak (Bureau of Land Management, BLM) amore eman du, ondorio larriagoak saiheste aldera. Alegia, tiroka ez bukatzearren. Behiak askatu, eta alde egin dute. Hemen, albistea: http://www.reviewjournal.com/news/nevada/strife-dissipates-after-cattle-roundup-federal-land-agency-pursue-other-action. Herri armatua inoiz ez zanpatua, Wild West style.

Itsasomina

1987an Londresera sei hilabeterako joan nintzenean izan nuen lehenengoz itsasomina. Hasieran ez nintzen akordatu ere egin, baina hilabete batzuk joan zirenean, bat-batean konturatu nintzen itsasoa falta nuela. Geroztik beti gertatzen zait kanpora luzerako joaten naizenean. Oraintsu bete ditut hiru hilabete Renon eta, oraingoan, ez dut Pazifikora joan-etorririk egin. Pyramide, Tahoe, Washoe... laku ederrak bai eskura, baina ez olaturik ez aparrik. Uste dut Atxagari irakurri niola, Nevadako Egunetan, basamortua itsasoa bezala dela. Egia. Begiratu, bestela, joan den asteburuan ateratako argazkiari. Itsasoa, artxipelago eta guzti.

  

Artzain pelukeroa

Pauso bat eman orduko euskaldunen baten arrastoa ateratzen zaizu inguru hauetan. Lagun amerikar batek gomenduta joan nintzen Scissors and Comb ileapaindegi zaharrera. Ilea mozten ari zitzaidan bitartean hizketan hasi, euskalduna nintzela esan eta, hara!, artzain euskaldun batek sortutako ileapagaindegian nengoen. Leandro Urrutia Lianzoaingo semeak ireki omen 1960ko hamarkadan, lesioren baten ondorioz artzain jarraitu ezin zuela eta. 1980ko hamarkadan erretiroa hartu zuenean, ilea moztu zidanaren senarrak hartu zion erreleboa. Sarean artzain pelukeroaren arrastoaren bila hasi, eta Mielanjel Elustondok elkarrizketa egin ziola ikusi dut hemen: http://basque.unr.edu/oralhistory/urrutia_leandro/leandro_urrutia.htm. Hurrengo urtean hil zen, 1995ean. Ileapaindegiko bitxikeria: ispiluari bizkarra emanda mozten dizute ilea, makinillaren kablea entxufera ez delako iristen bestela.  

Uda unibertsitatean

72 gradu Farenheit oraintxe Renon, 22 Celsius alegia. Egunero oskarbi, eguzkia gogor jotzen ari da egunotan. Hondartza giroa, hondartzarik balego. Bainatzeko giro ederra, hondartzarik gabe ere. Duela bost minutu grabatu dut bideo hau unibertsitatean, gure zentroaren parean. Ez dakit zertarako dirua biltzen ari da neska talde bat. Dolar baten truke beisbol pilota hainbat aldiz bota dezake bezeroak. Jomugari emanez gero, neska uretara, eserlekuak behera egiten baitu palanka modu baten bidez. Hamalau tiro grabatu ditut, eta honek bakarrik (erdi)asmatu du.    

Berri onak Sparksen

Milia gutxi batzuk egingo dituzte Berri Txarrak taldekoek hurrengo egunotan. Atzo Sparksen (Reno ondoan), gaur San Francisco, bihar Merced, etzi Chico (Kalifornia), etzidamu Eugene (Oregon), larunbatean Seattle (Washington), igandean Portland (Oregon) eta asteartean, Brooklyn, New York. Los Angelesen disko berrirako grabazioak bukatu berritan furgonetan etorrita, gurekin hasi zuten bira bart. Astelehen gaua izateko, Sparks izateko, taldetxoa bildu ginen kalitatezko rocka bi metroko distantziara dastatzeko eta lehen lerroan jauzi batzuk egiteko. Musika estilo honen oso zale izan gabe ere, gozatu ederra hartu genuen nire iloba Xantiren talde faboritoarekin. Dan Montero lagunak Facebookean idatzi duen bezala, "those guys kicked off U.S. tour with a bang!." Argazkia ere Dan-ena da.

Monty Python eta bizitzaren alde ona

Nire malekoi maitetik hain urruti hiri amerikar galdu batean bizitzeak baditu bere abantailak. Zarautzen ez dauzkadan aukerak ditut Renon. Ostiralean, esate baterako, Monty Python and Spamalot musikala ikusi nuen. Monty Python and the Holy Grail pelikulan oinarritutako ikuskizuna. Gogoratzen Arthur erregearen zerbitzaria bi koko-erdirekin zaldi trostaren soinua egiten? Ba horixe. Sarrerak agortuta zeuden iritsi nintzenerako, baina itxaron zerrendan aurrena nintzen, eta barrura. Nahiko barre egin genuen. The life of Brian-eko azken abestia ere kantatu eta dantzatu zuten, bi aldiz. Saiatzen naiz, hain zuzen ere, abesti horren espirituari eusten, nagoen tokian nagoela. Always look on the bright side of life. Esandakoa, hiru hilabete itsasoa ikusi gabe egote honek badu bere bright side-a

Petroglifoen peskizan

Duela lau mila urtekoak omen dira Golden Eagle Hills-etako petroglifoak. Harkaitzean egindako grabatuak, alegia. Dan eta Rene gidarien atzetik etorri gara Marijo eta biok Reno ekialdeko basamortu honetara, eta topatu ditugu batzuk azkenean. Markel ilobarekin akordatu naiz, grabatuak interpretatzen saiatu garenean. Garbi dago: hiru antilope ezkerraldean, ehiztariak eskuinaldean, eta perretxikoak lakuaren ertzean. Muskerrek urre kolorea dutelako esaten zaie inguru hauei Golden Eagle Hills. Just kidding. Kontua da arranorik ez dugula ikusi, baina muskerrak bai, eta ugari. Kamuflaje azala dute, lurraren kolorekoa, baina hori ez da arazo. Koioteak bereizten ikasi nuenetik, rastreadore paiuteena baino ikusmen zorrotzago garatu dut.

Ansotegui cowboya

Asteburuan anfitrioi lana egitea egokituz gero, ez dago Virginia City baino hoberik. Garai onetan meatzari hiri garrantzitsua izana, orain oeste giroko herritxo turistikoa da. Larunbat-igandetan, bertako boluntarioak cowboy eta cowgirl jantzian agertzen dira. Herrian gora eta behera ibili ondoren, Bucket of Blood ostatura sartu ginen, Comstock Cowboys taldea zuzenean ari zela eta. Garagardo bana Marijok eta Mikelek, bourbona Josebak eta biok (beste Joseba bat, ez Joseba A. ez Joseba Z., baizik eta Joseba I.A.). Azkar egin du laguna Josebak: "Basques? The drummer is Basque too!". Azkar etorri zaigu bateriajolea. Mike Ansotegui. Aita gernikarra, bera nevadarra, Fallonekoa, inoiz Euskal Herrian izan gabea, baina oso harro euskal jatorriaz. Kotxeko matrikulan, emailean eta twitterrean zbasque da. "Zelan zabiz" eta beste esaldi pare bat esateko gauza da. Cowboy kapelagatik ez balitz, euskaldun petoa.

70etara bidaia

Gozatu genuen atzo Hair musikala ikusten. 70eko hamarkadara egin genuen atzera ordu pare batez: hippyak, Vietnam, amodio librea, marihuana... Gozatu bai, baina, belaunaldi kontua izango da, hunkitu ez. Tina nire etxekoandrea eta bere ahizpa Molly, ordea, hunkitu egin ziren. Hair musikalak islatzen duen giroa oso modu intentsoan bizi izan zuten ikasle zirela. Eta musikala berak ere eragin handia izan omen zuen beraientzat. San Franciscon ikusi zuten, 70eko hamarkadaren hasieran. Orain ez bezala, marihuana kea eta usaina eszenografiaren parte izan ei ziren orduan. Abesti asko ezagunak dira guretzat ere. Batzuk, ederrak. Adibidez, Ain't got no. Nina Simoneren bertsioaren bidez ezagutzen nuen nik lehendik. Egia esan, nahiago Simonerena, musikaleko (edo pelikulako) orijinala baino. Konparatu.

32 ordu

Urtebetetzea etxetik urruti egiteak badu abantaila. Euskal Herriko ordutegiarekin hots egin zidaten skypez kuadrilakoek soziedadetik, gauerdia orduko. Zortzi gizon handi Zorionak abesten, beste hainbeste gintoniken izotz musikarekin lagunduta, arkume errea jan berritan. Hunkigarria. Hemen oraindik bezpera zen, baina han, ez. Xanti eta Malen iloben audio grabazioa ere hango ordutegiarekin iritsi zitzaidan. Horiek bai ahotsak. Ardo kaliforniar botila ireki nuen biharamunean, gosaltzeko ordua gertuago neukan arren, Anarekin brindis luzea egiteko. Amarekin gero, nola ez. Hemen isilean gorde nuen gauera arte. Aitzakiaren beharrik gabe zazpi lagun bildu ginen Silver Peak-en, nire faboritoetakoa. Afalondoko pinta edatera Ceol irlandesera joan ginenean aitortu nien: erronda hau nire kontura. Gauerdia iritsi zenerako, 32 orduko zelebrazioa, ordu diferentziaren graziaz. Eta biharamunean, bola extra: Markelen marrazkia, eta Leire eta Beñat "Mano!", "Mano!" eta "ondo!", "ondo!" eginez pantailaren beste aldetik.  Eskerrik asko denoi.



   

Greg Lemonden arrastoan

Washoe lakuari buelta osoa eman genion lehengoan Joseba A. tropelkideak eta biok. Argazkian ikus dezakezuen bezala, laino guztien azpitik ez ezik sasi guztien azpitik ere ibili behar izan genuen, baina bukatu genuen ibilbidea. Greg Lemond-ek bere aurreneko pedalkadak emandako lurraldeak dira hauek. Kalifornian jaioa, baina Washoe Cityn hazia da txirrindulari ohia. Txirrindulari asko gurutzatu genituen larunbatean, baina nago haietako inor ez zela Tourreko txapelduna. Denak gu baino mantsoago zihoazen.

 

Armak eta bizitza

Askotan beste planeta batean nabilela iruditzen zait. Atzo, adibidez, kotxean irratia entzuten ari nintzela. Katea, Foxnews. Irratsaioa, Gun Talk. Tertulia programa, hiruzpalau esatari, tarteka entzuleen telefono deiak, gai monografikoarekin: suzko armak. Zer pistola diren onenak, zer errebolber erabil errazenak, zer subfusil eraginkorrenak, nola garbitu hobeto errifleak... Online topatu dut orain irratsaioa: http://goo.gl/nCgUUA Mendira joaten garenean, ia beti entzuten ditugu tiroak. Ez dira ehiztariak, tiro praktikak egiten ari diren cowboy eta cowgirlak baizik. Lagun batek furgonetan batean ikusi berri omen duen kartelarekin akordatu naiz. Nik oraindik ez dut nire begiekin ikusi, baina ez du asmatu: Guns save lives. Horixe: beste planeta bat.

 

Tohakum, kaparren erreinua

Lau egun joan dira Tohakum mendira joan ginenetik, eta oraindik agujetak hankapelotetan. Asko samar urrutiratu ginen Renotik ipar ekialderantz, ordu eta erdi kotxez, basamortuaren ertzera, eta asko (samar gabe) ibili ginen gero. Zortzi ordu sastraka lehor, harri arre eta kapar artean. Bai: kaparrak, ticks, garrapatas. Opari polita utz diezazukete, zurean ostatu hartuz gero. Onenean, Rocky Mountains Fever; eta txarrenean, Lyme disease. Dan-en fraka berdeetara nire beltzetara baino gehiagotan egin zuten jauzi. Bukaeran, eskerrak badaezpada ere kamiseta kendu eta bizkarra begiratu genion elkarri. Dagoeneko leku aproposenaren bila zebilen bat kendu zidan lagunak. Gauean, hanburgesa bat eta bi garagardo beranduago etxera itzuli eta dutxatzeko biluztu nintzenean, izterrean okasio bila nuen beste bat! By the way, gailur-gailurra ez genuen konkistatu. Alboko kaskoarekin konformatu ginen. Eta Ipod-ak bere handitasunean jaso ezin duen paisaje ikusgarriarekin.

      

Bonba-autoak Saint Patrick egunez

Uste dut irlandar-amerikar askorik ez dagoela Renon, baina berdin dio. Saint Patrick's Day okasio handia da hemen ere. Berde koloreko arropak nagusi, festa giroan ibili da bart jendea Renoko tabernatan, pub irlandarretan bereziki. 1990etan Belfasten jarritako errekorrik ez genuen hautsi, baina launa pinta hartu genituen geuk ere Guinness, Harp eta Smithwicks artean. Gure arteko amerikar bakarra areago joan zen. Car bomb bat eskatu zuen, Saint Patrick egunean derrigorra dela esanda. Guinness pinta erdia, Bailey's eta Jameson whiskyaz egindako txupito-bonbarekin (basotxo eta guzti). Dena trago bakarrean edatea da legea. Ez egin dudarik: picon punch edari euskalduna den neurri berean izango da car bomb-a edari irlandarra. 

The Lyons, animalia horiek

Leku berezia, Bruka Theater. Sarrera online erosi eta, konfirmazioa emailez jasoagatik, telefonoz deitzen dizute sarrera duzula konfirmatzeko. Zure izen-abizenak eguneko ikusleen zerrendan daudela begiratzen dute sarrerako bi lagunek, eta hirugarren batek aretora eramaten zaitu, harmailatan antolatutako 20 sofen artean zure txokoa aukeratzen laguntzeko. Aretoa gainezka, 60 ikusle guztira. Oso cool dena, eta oso cute. The Lyons obra ikusi genuen larunbat gauean. Animaliak, baina hankabikoak: lyontarrak. Aita ohean minbiziz hiltzen, eta familia inguruan, elkarren miseriak erakusten. Komedia beltza, umore garratz eta finekoa (gidoia aurretik irakurrita joan nintzen, txisteak ere harrapatu ahal izateko). Giroa oso intelektuala, baina hori bai, algararik handienak, txalo eta guzti, pertsonaietako batek fuck esaten zuenean. Barre pixkat egin nahi? Go fuck yourself!     

\

Stampeden agente sekretuarekin

Aspaldiko lagun amerikarra batu da gaur Joseba A. eta bion pelotoira. W. deituko diogu. Gaur ere, ohi bezala, argazkilari izan nahi izan du irudiak hartzeko ordua iritsi denean. Argazkietan ateratzea gorrotu omen du, eta beti moldatzen da ez agertzeko. Sasian edo ezkutuko lanetan dabiltzanek horixe bera egiten dutela bota diot, brometan. Izan ere, CIAko "Basque issues" saileko agentea izateko perfila du W.k. Lana dela-eta joan etorri asko egiten ditu Euskal Herrira eta munduko beste hainbat bazterretara, Renoko euskaldunokin harreman handia du, hemengo eta hango politikari hainbatekin moldatzen da... Kaliforniako lurretan ibili gara gaur, Boca urtegitik Stampedeko urtegira joan-etorrian. Stampedeko urtegira begira despiste momentu bat eduki du W. agente sekretuak eta, lurrean eserita eta bizkarka bada ere, argazkia atera diot.

Painted Hills-eko sugeak

Painted Hills-era igo ginen igandean Dan gidariaren eta Koko txakurraren pausoen atzetik Iker eta biok (http://www.nevadarambler.info/blog/2006/06/11/painted-hills). Paiuteen lurraldean, berriro. Gailurretik Pyramid Lake, again. Bueltakoan hondar moduko lurra zapalduz etorri ginen bidearen zati handi batean. Kriskitin sugeentzako leku aproposa zela azaldu zigun Dan-ek. Euskaraz ez du beldur handirik ematen, baina ingelesez, bai: rattlesnake. Inguru hauetan ibili ziren euskal artzainen etsai beldurgarrienetakoak omen. Lasai hartzeko esan zigun. Normalean ez dela hilgarria, gihar-ehunek eta nerbioek luzerako kaltea izango luketen arren sugeren batek kosk eginez gero. Sugeen kriskitina entzunez egin nuen handik aurrerako bide osoa.      

Johnny Cashen oihartzuna

Ez dakit Johnny Cashek zer esango lukeen joan den larunbat gauean El Dorado kasinoko auditorioan ikusi genuen showa ikusiko balu. Hamar artisten artean Cashen kantutegiari egin zioten errepaso entretenigarria gustatu zitzaigun. Dena oso western style. Baina, jakina, Cashen ahotsa Cashen ahotsa da. Eta han ez genuen haren oihartzunik izan, abeslarietako batzuk, nor bere erara, bikainak izan arren. Hori bai, abestietako batzuk Cashen ahotik berriro entzuteko gogoa piztu zidaten. Hauxe, adibidez.

Globulo gorriak gainezka

Patxik hartza ikusi zuen parajeetan ibili gara bizikletaz, Kalifornian sartu irtenak eginez, Verdi inguruan. Ez hartza ikusteko asmoarekin, Paris-Nizarekin txirrindularitza sasoia martxan jarri berria denez guk ere gure sasoi puntua hartu nahi dugulako, Zarautza iristean tropelean barregarri ez ibiltzeko. Hemen alturan entrenatzen dugu, profesional onek bezala. Itsaso mailatik ia 1.400 metrora gaude Renon. Nire kalkuluen arabera, siesta egiten ari naizen bitartean ere nire lagunak kostaldean bizikletaz dabiltzanean baino entrenamendu hobea egitea ari naiz. Globulo gorriak gainezka egiten didate. Matxinbentako klasikoan errekor guztiak hausteko moduan jarriko naiz oraingoan. Azkenean, gainera, hartza ere ikusi dugu. Hemen froga. 

ETA, koadrila eta azentu frantsesa

Irakasle lanak egin ditut gaur. Ending ETA izenburuko hitzaldia eman diet Basque Culture ikasgaia aukeratu duten ikasleei. ETAren eta bake prozesuen historia laburra azaldu ondoren, azkenaldiko gertaerak azaltzen saiatu naiz, ikasle amerikarrek ulertzeko moduan. Ia ordubete. Arretaz jarraitu dutela iruditu zait. Baina asuntoa interesgarriagoa egin zaie, azken hamar minutuetan, Sandy iraskasleak nire herriaz, giroaz, eta, bereziki, koadrilaz galdetu didanean. Haur eskolan elkar ezagututako adiskideok oraindik ostegunero soziedadean afaria egiten dugula azaldu diedanean National Geographic-ekoei deitzekotan egon direla uste dut. Behin bukatuta, bi ikasle hurbildu zaizkit. Bata, arbaso euskaldunak dituela azaltzeko, Onaindiatarrak, Muxikan. Bestea, zer hizkuntza hitz egiten ditudan galdetzeko, eta ingelesez hitz egitean azentu frantsesa daukadala esateko.

Ikasleei jarri diedan hiru bideotako bat (Renora etorri bezperakoa, hain zuzen).

  

Waldorfeko txistularia

Ez dakit zer moduzko historiagilea den Joseba Agirreazkuenaga (just kidding), baina txistuarekin eta danbolinarekin ondo moldatzen da behintzat. The Little Waldorf-en garagardoa eta Buffalo chicken wings atera zizkigun urtebetetzea zuela-eta, eta kontzertua eskaini ere bai. Kokotsa aurrera eta atzera mugituz egin genion dantza.  Joseba A. eta Joseba Z.ren artean egokitu nintzen mahaian: Atxagaren liburuko kazetaritza irakaslea Zulaika bera ote den eztabaidan aritu ginen. Ni, baiezkoan. Mahaiaren beste bazterretik, Truckee ibaian amuarrainak arrantzatzen ari zela hartza bertatik bertara ikusi berri duela kontatu zuen Patxi iruritarrak. Ibaira ura edatera jaitsi zela, eta behin egarria asetu ondoren, basora itzuli zela. Verdi parean izan zen, gu lehengoan bizikletaz joandako inguru berean. Gero eta gertuago nago.

Louisen txokoa

Estimua diot Louis Basque Cornerri, eta ez hain zuzen zerbitzariek poxpolin jantzita egiten dutelako lan. Mingain eder askoa bazkaldu dut gaur, Oral History ikastaroan irakasle izan nuenarekin batera. Hain zuzen, ikastaro horren barruan elkarrizketa luzea egin nien orain bi urte, bi saiotan, Corner honen sortzaileei, Louis zuberoarrari eta Lorraine kaliforniarrari. Jatetxeari buruz galdetzera joan, eta Patton jeneralaz, Clark Gablez eta Paulino Uzkudunez aritu zitzaizkidan. Istorio ederrak. Fourth Street Oral History Project-en barruan online izango dira noizbait elkarrizketaren grabazioa eta traskripzioa. Iaz, Lorraine hil egin zen. Gaur, hau poza, jatetxeko barran Louis bera topatu dugu. Zahartua (laster 90) eta tristetua, baina asteroko bisitari uko egin gabe. Nagusi berriak ditu Cornerrak duela urte gutxitik, bi amerikar gazte, baina Louis etxean bezala dago: zerbitzariek poxpolin jantzita jarraitzen dute behintzat.

Kaixo Dolly

Luis Iriondo polifazetikoak orain gutxi kontatu zidan karrera artistikoa gaztetan Londresen My Fair Lady ikusi zuenean hasi zuela. Txundituta gelditu zen. Libreto osoa gaztelerara itzuli zuen eta kanta batzuk euskarara, ikuskizuna noizbait ekoizteko ilusioz. Ez zuen lortu. Alternatiba: beste lau azkoitiarrekin Los Contrapuntos taldea sortu eta, aurreneko diskoa, My Fair Lady. Jakin-eko 'Historia Bizia' sailean argitaratu berri da elkarrizketa. http://www.jakingunea.com/memoria/historia-bizia/luis-iriondo/781 Hello Dolly! musikala Broadwaytik Renoraino etorri da. Beste Louis batekin lotzen dut abestia, (http://grooveshark.com/#!/s/Hello+Dolly/4ODcrk?src=5) baina musikala bera ikusten izan naizenean, Azkoitikoarekin akordatu naiz, My Fair Lady-k betirako sorgindu zuen Luisekin. Dollyk ez nau ni hainbeste markatu, baina ederra izan da. Martxoan, Hair.

Quarter Basque

Batek baino gehiago esan izan dit: "I am a quarter Basque". Asko daude inguru hauetan. Aiton-amonetako bat Euskal Herritik etorria, guztiz amerikarrak dira noski, Normalean aiton-amonaren jatorrizko herriaren izena ere ez dute jakiten. Pub'n'Subs tabernako terrazan hurbildu zaigu azken quarterra, Paula, euskaraz sumatu gaituelako. Hizkuntza identifikatzen badaki, baina ez daki "bai" esaten ere. Amona bizkaitarra zuela besterik ez daki. Ez da Euskal Herrian inoiz izan, ezta asmo handirik ere. Baina oso harro dago quarter Basque delako. Eta telefonoa eta emaila eman dizkigu, mendialdeko bere etxera joan gaitezen bisitan, denok euskaldunak garelako.   

Washoak, paiuteak, euskaldunak

Etxetik ikusten da Peavine mendia, Zarauztik Pagoeta bezala, baina bi orduz ibili ondoren, argazki honetan bezain urruti jarraitzen du, han atzean erdi elurtuta. Noizbait iritsiko naiz goraino.

Bidearen hasierako panel honetan irakur daitekeenez, washoe indiarren lurraldea izan zen hau. Beste nonbait irakurri dudanez, paiuteak ere bizi izan ziren hemen, ez dakit wahoekin harmonian edo borrokan. Eta washoen eta paiuteen ondoren, euskaldunak. Mendi bidearen hasierako panel honetan hori ere badio, alegia, artzain euskaldunak ere ibili zirela inguru hauetan. Ez zuten batere egarririk pasako ardi gizajoek! 

By the way, Verdiko tren lapurreta famosoa ere hizpide hemen. Lapurrak Peavine mendiaren maldetako mehatzetako tunel batean ezkutatu omen ziren, harrapatu zituzten arte.

Pelikula batean bezala

Goizero bezala irratia hizketan hasi zaidanean, NPR kate publikotik, aspaldian Estatu Batuetan bizi den musikari alemaniarrari elkarrizketa egiten ari zitzaien. Ameriketako bizimodura ohitu al den galdetu diote. "Europarrok ez gara sekula ohitzen. Ameriketan bizi den europarra pelikula baten barruan sentitzen da beti". Arrazoi. Gaur bizikletan Verdi herrira joan-etorria egin dugu Joseba Agirreazkuenaga eta biok, Truckee ibaiaren ertzean barrena. Trenbide ondoan, hauxe irakurri dugu.

 
Oesteko lehen tren lapurreta handia gu geunden lekuan gertatu zela, alegia, 1870ean. Lapurreta hari buruzko pelikulen bila hasi naiz, gero, Interneten. Hauxe topatu dut. 1903an egina, historiako lehen westerna omen. Ez dut inon irakurri Verdiko lapurretan oinarritua dagoenik. Baina, nik, baietz esango nuke.

    

Cocktail euskaldunena

"You are Basque and you don't know what picon punch is? I can´t believe it!". Aspaldiko kontua, orain oso ondo baitakit picon puncha zer den, zer zapore duen eta zer gutxi edan behar diren mozkortzeko. Reno Gazzette Journal-ek aste honetan ekarri du berria, aste erdian ia orri osoa paperean eta, hau bai bitxia, egun batzuk geroago (gaur) albiste nagusia izan da online edizioan. Breaking news! Euskal Herrian ez dakite picon punch zer den!
Euskaldunon Egunkaria-ren igandeko azken orrirako, aspaldi samar beraz, Valery Karpini elkarrizketa egin nionekoa ekarri dit gogora asuntoak. Entsaladilla errusiarra Errusian egiten ote zuten galdetu nion. Ba horixe, picon puncha Euskal Herrian adina.
http://www.rgj.com/article/20140215/LIV01/302150005/Nevada-s-Basque-drink-picon-punch-almost-unknown-Basque-country 

Saskibaloizale

Ez naiz sekula saskibaloi zalea izan baina hemen tarteka joaten naiz gure taldeak ikustera, Nevada Wolf Pack. Atzo, gizonezkoena. Musika banda, cheerleaderrak, otso mozorrodun maskotak harmailetara hanburgesak jaurtitzen... dena oso American-style, 11.000 lagunetik gora kabitzen diren aretoan. Jokalariak izarrak dira unibertsitatean, baina, nonbait, ez da huskeria cheerleaderra izatea ere. High-school mailako futbol partida batera joanda nago lagun amerikarrarekin. Bi alaben ama, haietako bat cheerleader dabilelako partida guztietara joaten da. Urduri ere jartzen da, baina ez zelaian gertatzen ari denagatik, ertzean ponpoiak astinduz dabiltzanei begira baizik, alabak pauso okerren bat noiz emango beldurrez. Cheerleader gizonezkoak ere badira, neska arinak airean ibili eta esku bakarrarekin goian eusteko gauza diren morroskoak. Hori bai, nesken gonak baino luzeagoak dituzte prakak. Partida? Uste dut Fresno Stateko gorriek irabazi egin zigutela.    

Ascuaga kaput

Gaur jakin dut Nevada iparraldeko kasinorik handiena ez dela any more euskaldunona. Orozkotarren seme amerikano John Ascuagak eraikitako inperioa, John Ascuaga's Nugget, saldu egin dute oinordekoek. http://www.rgj.com/article/20140123/ENT/301230007/Casino-news-New-Nugget-owners-eager-implement-positive-changes. Ez da kasino hutsa. Txanpon makina, poker mahai, blackjack tapete eta erruleta mordoa ez ezik, barruan dozena bat jatetxe, taberna mordoska, ehunka hotel logela, kontzertu leku, konbentzio areto eta ez dakit zenbat zerbitzu gehiago eskaintzen dituen azpiegitura erraldoia da. Jabe berriak berrikuntza lanak hasi ditu eta, breaking news, igande honetan bertan (kasino barruko) Orozko euskal jatetxea itxi egingo dute. http://www.ktvn.com/story/24694594/restaurante-orozko-inside-sparks-nugget-to-close-sundayBi euskal jatetxe gelditzen zaizkigu Renon: Santa Fe eta, gure faboritoa, Louis Basque Corner. 

Sierra Nevadako gatazka

Hartza ikusi behar nuela esanez etorri nintzen, eta ikusi dut, baina egunkarietan. Hartzei jaten emateagatik emakume bat atxilotu zutela, lehengoan; hartzen ehizerako arauak auzitan direla, gero; hartzaren eta gizakiaren arteko gatazka -bai, gatazka, conflict- bideratzen laguntzeko enpresa bat sortu dutela, orain. http://www.sacbee.com/2014/02/09/6141891/new-bear-conflict-business-planned.html Zein da gatazka? Gizakiak zaborra eskura uzten badu (Lake Tahoe inguruan sarri gertatzen den bezala), hartza jan bila etortzen da; hartza etortzen bada, gizakia izutu egiten da; gizakia izutzen bada, Wildlife Department-ekoei deitzen die; eta Wildlifekoek hartza leku populatuan atzematen badute, tirokatu egiten dute. 25.000tik gora omen daude Sierra Nevada osoan, horietako asko Tahoe inguruan, Renotik pauso batera. Sarri ibiliak gara Tahoe inguruko mendietan. Ez dut oraindik batere ikusi (arrastoa bai, behin), baina beraiek ikusi naute, fijo.

Mr. Pink eta gu

Reservoir Dogs-eko Mister Pink-ena egiteko gogoa ematen du batzuetan: "I don't tip." Badakizue, hemen idatziko gabeko legea da tabernetan-eta %15 edo %20 inguruko propina uztea. Garagardoa lau dolar dela? Jarri bost. Afaria 20 dolar? Ordaindu 23 edo 24. Propinarik gabe, soldata miserableak lituzkete zerbitzariek. Euskal Herriko euskaldunok fama txarra dugula esan zidan behin Ameriketako lagun euskaldunak. Gure ohituretarako %15 gehiegi bezala dela, eta zuhurkerian ibiltzen garela askotan. Hori esan zidanetik, propina amerikanoa uzten dut beti, fama txar horri buelta emate aldera. Baina bart gaueko tabernari beteranoaren erretolikak zalantzak sortu dizkit. "Ez dut ulertzen jendea nola bizi den hilean 2.000 dolar bakarrik irabazita. Asteburuko gau on batean 300-400 ateratzen ditut nik. Mila dolar atera ditzaket astean". Tax free, jakina.  

Elkoko amerikanuak

[Gazta ardoarekin bezala, sarrera hau hobea da musika honekin:
http://grooveshark.com/#!/profile/AUDIENCE/22928576]

Amerikanuak dokumental ederra ikusia baduzue, gogoan izango dituzue Anacabe Store, Elkora ia esku hutsik iristen ziren euskaldunak artzaintzarako bota, laban eta abarrez hornitzen zituen denda, eta artzain erretiratu horiek larunbatero musean jokatzen duten ostatua, The Star. Sasoitsu daude bi negozioak, I can tell you that. Pelikulako protagonista nagusia, Parrillas, duela bi urte hil zela esan zidan Scottiek, The Star-eko nagusi lesakar-amerikarrak, cowboy olerkarien jaialdia zela-eta taberna gainezka zuela. Gainerakoek larunbat goizero musean jarraitzen dutela ere esan zidan. Barraren izkinan ziren haietako bi, Inaxio Imaz loiutarra eta Joxe Fagoaga lesakarra, bata 70eko hamarkadan etorria eta bestea 60koan. Pozik aritu ziren euskaldun iritsi berriekin hizketan. Baina: "Orain ez da euskalduna lehen bezala etortzen. Argazkiak ateratzen dituzue, eta joan egiten zarete".

Ez ahaztu kanperak

Inoiz Elkora Cowboy Poetry Gathering-era joaten bazara, ez ahaztu zure bota kanperak, alkondara koadroduna eta cowboy/cowgirl kapela, Zarauzko euskal jaian kaleko jantzian bezala sentitu nahi ez baduzu. Pentsa, Elkoko fiskal laguntzaileak kontuak eskatu zizkidan, edo barre egin zidan aurpegira, edo biak, Sara Sweatwaterren etxeko festa pribatura zapatilekin joan nintzelako.

Merezi zuen Elkoraino joatea (eta Superbowla galtzea, by the way). Western pelikuletan baino irauten ez zuela uste nuen giroa topatu dugu, nortalgia ukitu handiarekin (old times, haiek bai ederrak...), kutsu kontserbadoreko edukiak nagusi (zaldiak, pistolak, rodeoak, ganadua, tradizioa, rifleak). Kontalari dira gehiago, poeta baino. Umore printzekin, gehienetan. Jendetza erakartzen dute errezitaldietara. Punta-puntakoak, Paul Zarzysky eta (http://www.paulzarzyski.com), profesionalak omen. Edukiengatik, gaizto jarrita, Txomin Agirre gogorarazi didate pixka bat; arrakastagatik, bertsolariak.

Flashik gabeko Ipod honekin ez dut errezitaldien argazki txukunik ateratzerik izan. Country musika saio ugarietako bat, irudian.

Bala bat maitasun

Egunotan gure diariovascoren azalean gehien agertu den albistea orain sei urte gertatu balitz, seguru Atxagaren Nevadako Egunetan kapitulu bat hartuko zuela. Emaztea, 86 urtekoa, paralisiak jota gelditu da etxean erori ondoren. Hil egin nahi duela esan dio senarrari Carson Cityko ospitaleko ohetik. 63 urte dira ezkondu zirela. William Dresser, 88 urte, arma dendara joan da. 22 kalibreko pistola erosi du, eta lau bala. Bi emaztearentzat, bi beretzat. Ospitaleko gelara sartu, tiro bat egin dio emazteari, eta trabatu egin zaio arma. Konpontzea lortu baino lehen harrapatu dute. Bi egunera, emazteak azken arnasa eman du. Fiskalak esan du ez duela heriotz zigorrik eskatuko. 225.000 dolarren bermepean libre utzi dute. Elkarrizketa egin diote. Maite zuelako hil duela esan du. Sorry, ez naiz Atxaga.  

http://www.rgj.com/article/20140129/NEWS01/301290079/Husband-in-Carson-hospital-shooting-Wife-was-miserable-and-begging-to-die-?nclick_check=1

Lore jokoak Elkon

Aste osoan festa giroan dabiltza Elkon, Amerikanuak dokumental ederraren herrian, poesiaren aitzakian. National Cowboys Poetry Gathering, astelehenetik larunbatera. Festa handia egiten dutela aipatu izan didate inguruan, Oesteko folklorearen erakusgarri aparta dela, eta merezi duela. Cowboy eta cowgirlek buruz ikasita eramaten omen dituzte beraien idazlanak, eta jendaurre entusiastaren aurrean errezitatu. Bertso jaialdien pareko? Durangoko Azokaren oihartzuna? Garai bateko Lore Jokoekin akordatu naiz, webgunean lardaskan ibili naizenean.
https://www.westernfolklife.org/National-Cowboy-Poetry-Gathering-General-Info/
Ez da Zarauztik Durangoko Azokara joatea bezala, bost orduko bidea baitago Renotik Elkora, ia 300 milia, baina ez dugu oraingoz hipotesirik baztertuko.

Badut zaldia

Maskuria hustera zihoala adierazteko, "gizon batengana zaldi bati buruz hitz egitera" zihoala esan zidan lehengoan Mikek: "I have to see a man about a horse". Egin behar zuena egitera zihoala adierazteko eufemismoa omen. Danek gero azaldu didanez, eufemismoak komunerako bakarrik ez baizik eta inori azalpenik eman gabe une batez desagertu nahi duzunerako balio du. Egiaztatu dut: ez didate gezurrik esan. http://en.wiktionary.org/wiki/see_a_man_about_a_horse
Kontua da zaldirik gabeko cowboya baino mugatuago dagoela Renon kotxerik gabeko bizilaguna. Nacho mexikarrarengana behin baino gehiagotan joan behar izan dut zaldiari buruz hitz egitera. Azkenean, hemen da.

Renoko malekoia

Konturatuko zineten: zerua beti urdin ageri da nire argazkietan. Ez dago tranparik. Zuek uholdeen beldur zareten bitartean, hemen lehorte latza, baina eguraldi atsegina. Bi aste hemen, eta egunero-egunero izotz ondoko eguzkia. Rancho San Rafael parkean paseatzeko eta, eguerdi-arratsalde partean, laku ertzean jertse hutsik eserialdia egiteko moduko eguraldi goxoa egin digu egunotan. Hauxe, Renoko malekoia. Poesia irakurtzeko leku aparta: hain zuzen, The Baader-Meinhof Group (by Stefan Aust) irakurtzen aritu naiz ni.

Baina kito. Bihar edo etzi euria edo elurra omen dator. Lurrak eskertuko du.

Mark Twainen arrastoan

Mount Davidson konkistatu dugu gaur, Virginia Citytik abiatuta. Mendebaldeko hiri garrantzitsuenetakoa izan zen Virginia City urrearen eta zilarraren aroan, Reno bidegurutze bat besterik ez zenean. Gaur egun, igandetan cowboy eta cowgirl arropak janzten dituzte bertakoek, bisitarien pozerako. Virginia Cityko egunkarian kronikak idatziz ekin zion idazle karrerari Mark Twainek. Mendi buelta egin ondoren irakurri dudanez, Roughing It narrazio erdi-autobiografikoan kontatzen du Virginia Citytik Davidson gailurreko masta nola ikusten zuen. Nahi gabe bada ere, Twainek duela ia mendi eta erdi aipatutako mastaren zati baten irudia ere hartu dugu, Irailaren 11n hildakoen omenezko homemade oroigarriaren irudia hartzean. 

Eta hemen Virginia City, ez osorik, Mount Davison-en gailurretik ikusita.

Emakumeak eta mariskoa

Marisko jana dago gaur etxean. 'Dago' diot, ez 'dugu'. Tinak urtero antolatzen du Saturday Night Ladies Crab Fest. Elegantziaz adierazi dit (gelatik gelara emailez) ez nagoela gonbidatuta. "(...) Daniela, you are welcome to join us.  Imanol, sorry, there will be more dinners in the future (...)". Alegia: Manolo, la cena te la haces solo.

 
San Fraciscoko badian arrantzatutako karramarro freskoak jan ohi dituzte urtero (argazkikoak bezalako buiak, edo buia antzekoak, nik uste). Baina aurtengo sasoia eskasa izan omen da eta, hogeitaka urtetan lehenengo aldiz, kongelatuak erosi behar izan ditu. 

EGUNERATZEA (2014-1-26): Ez zuten dena jan. Baina no problem: Zero Zabor brigadak sartu-irtena egin berri du frigorifikoan. Very effective.

Kazetarien etxea

Atxagatarrak ere bizi izan ziren etxean egin nituen 2011ko lehen hilabeteak, College Driven, Nevadako Egunetan deskribatzen duen etxean hain zuzen, baina Tinaenean hartu dut ostatu ondorengo egonaldietan, eta bertan nago orain ere. College Driveko etxean bezala, euskal letretako izen ezagunak bizi izan dira Robinson Courtekoan ere: Inigo Astiz aspaldi bizi izan zen hemen (the pioneer), Esti Ezkerrak urteak egin zituen nire aurretik (the settler) eta Ainara Gorostizuk bi bisita labur egin zituen 2012n, San Franciscotik joan-etorria  eginda  (the visiter). Estatistiketan sinetsiko balu, euskaldun guztiak kazetariak garela pentsatuko luke Tina landlady renotarrak.